Co to są głoski? Jak je liczyć? I kiedy zacząć naukę?

Język polski nie należy do łatwych przedmiotów, stanowi wyzwanie nawet dla dorosłych. Jednak to właśnie od głosek rozpoczyna się edukacyjna przygoda najmłodszych, które stanowią pierwszy krok w nauce czytania. Jakie są głoski i dlaczego są tak ważne w edukacji? Jakie główne różnice dzielą głoski od liter oraz jak to wpływa na umiejętność czytania? Na jakie typy dzielimy głoski i kiedy dziecko powinno zacząć się z nimi zapoznawać? Przeczytaj odpowiedzi na te pytania w naszym artykule, rozwijającym ciekawość i poszerzającym wiedzę o podstawach języka polskiego.

Czym są głoski oraz czym różnią się od liter?

Głoski to najmniejsze jednostki dźwiękowe w mowie, z których każda ma swoje unikalne brzmienie. Są one wytwarzane przez aparat mowy oraz możemy je usłyszeć podczas rozmowy. Z kolei litery to graficzne symbole tych dźwięków, które widzimy na papierze lub ekranie. Różnica między nimi jest prosta: głoski są elementami słyszalnymi, które wymawiamy, a litery to elementy widzialne, które zapisujemy. Dzięki nim możliwa jest wymowa, artykulacja oraz intonacja, gdzie wszystkie razem wpływają na płynność i zrozumiałość mówionego języka. Do nauki głosek można używać różnych gadżetów dostępnych w sklepie z zabawkami, takich jak mądre książeczki, klocki z literkami czy interaktywne gry edukacyjne.

Podział na głoski w języku polskim

Głoski w języku polskim dzieli się na podstawie ich artykulacji, czyli ułożenia narządów mowy podczas wymowy. Wyróżniamy głoski dźwięczne i bezdźwięczne, miękkie i twarde, a także ustne i nosowe.

Głoski dźwięczne

Głoski dźwięczne podczas wymawiania wibrują struny głosowe. Dźwięczność powstaje, gdy powietrze przepływa przez drgające struny głosowe. Te głoski są słyszalne jako pełniejsze i wyraźniejsze.
Przykłady: b, d, dz, dź, g, l, ł, m, n, w, r, z, z, ź, oraz wszystkie samogłoski

Głoski bezdźwięczne

Głoski bezdźwięczne podczas wymawiania struny głosowe nie wibrują, czyli powietrze przepływa bez drgań, co sprawia, że brzmią ciszej.
Przykłady: c, ć, cz, f, k, s, ś, sz, p, t

Głoski miękkie

Głoski miękkie przy wymowie język unosi się ku podniebieniu. Miękkość wymawianych głosek sprawia, że ich brzmienie jest delikatniejsze.
Przykłady: ś, ć, dź, ń

Głoski twarde

Głoski twarde to dźwięki, których artykulacja nie wymaga uniesienia języka ku podniebieniu. Brzmienie jest bardziej wyraziste i mocniejsze niż w przypadku głosek miękkich.
Przykłady: s, c, dz, n

Głoski ustne

Głoski ustne podczas wymowy powietrze przepływa wyłącznie przez usta. Są one najczęściej wymawiane w normalnej mowie bez dodatkowego przepływu powietrza przez nos.
Przykłady: a, e, i, o, u

Głoski nosowe

Głoski nosowe to dźwięki, które powstają, gdy powietrze przepływa jednocześnie przez usta i nos. Są charakterystyczne dla języka polskiego i nadają specyficzne brzmienie.
Przykłady: ą, ę, m, n, r, l, ł

Samogłoski

Samogłoski to głoski, które są wydawane bez przeszkód w przepływie powietrza przez jamę ustną. Są podstawowymi dźwiękami mowy, które tworzą sylaby.
Przykłady: a, o, e, i, y, u, ą, ę

Spółgłoski

Spółgłoski to głoski, które wymagają pewnej przeszkody w przepływie powietrza, takiej jak zetknięcie języka z podniebieniem lub zębami.
Przykłady: b, c, d, f, g, h, j, k, l, ł, m, n, p, r, s, t, w, z

Spółgłoski dzielą się na wiele grup, takich jak:

• Spółgłoski zwarto-wybuchowe (np. p, t, k, b, d, g),
• Spółgłoski szczelinowe (np. f, s, sz),
• Spółgłoski nosowe ą, ę, m, n, r, l, ł,
• Spółgłoski półotwarte (np. l, r).

Syczące i Szczelinowe

Syczące (np. s, z) i szczelinowe (np. sz, ż) to spółgłoski charakteryzujące się wytwarzaniem dźwięku przez powietrze przechodzące przez wąską szczelinę utworzoną przez język i zęby lub dziąsła.

Głoski dentalizowane

Głoski dentalizowane to dźwięki, które wymawiamy, gdy język dotyka lub zbliża się do zębów. W języku polskim mamy kilka takich głosek, które różnią się miejscem, gdzie język styka się z zębami lub dziąsłami. Głoski dentalizowane dotyczą wymawiania 12 spółgłosek.

• Głoski zębowo-wargowe: wytwarzane przez zetknięcie dolnej wargi z górnymi zębami. Przykłady: f, w.
• Głoski zębowe: język dotyka górnych zębów lub dziąseł. Przykłady: s, z, c, dz, t, d.
• Głoski dziąsłowe (szumiące): język dotyka lub zbliża się do dziąseł. Przykłady: sz, ż, cz, dż.

Jak liczyć głoski przykłady

Ćwiczenie liczenia głosek rozpoczyna się już w przedszkolu. Dzieci w pierwszej klasie szkoły podstawowej łatwiej uczą się alfabetu oraz lepiej radzą sobie z pisaniem. Wsparciem w tym procesie mogą być różne artykuły piśmiennicze, takie jak kolorowe długopisy, zeszyty do ćwiczeń czy tablice ścieralne, które pomagają w rozwijaniu umiejętności pisania i utrwalaniu nauki głosek. Głosk przykłady:

• kot – trzy głoski (k, o, t), trzy litery: k, o, t
• pies – cztery głoski (p, i, e, s), cztery litery: p, i, e, s
• książka – sześć głosek (k, ś, ą, ż, k, a), siedem liter: k, s, i, ą, ż, k, a
• przyjaciel – osiem głosek (p, rz, y, j, a, c’, e, l), dziesięć liter: p, r, z, y, j, a, c, i, e, l
• chłopiec – siedem głosek (ch, ł, o, p, i, e, c), osiem liter: ch, ł, o, p, i, e, c
• dziewczynka – dziewięć głosek (d, ź, e, f, cz, y, n, k, a), jedenaście liter: d, z, i, e, w, c, z, y, n, k, a

Jak zapisujmy głoski?

Niektóre głoski w języku polskim zapisywane są na dwa sposoby w zależności od pozycji w wyrazie. 

• h – ch: Przykłady: hamak (h) – chata (ch).
• ś – si: Przykłady: gęś (ś) – gęsiego (si).
• ń – ni: Przykłady: koń (ń) – konie (ni).
• ż – zi: Przykłady: jeż (ź) – jeziorka (zi).