Co to są głoski i jak je liczyć? Przykłady dla dzieci

Głoska to dźwięk, który słyszymy i wymawiamy, a litera to znak, który widzimy i zapisujemy. To najprostsza odpowiedź na pytanie: głoska, co to? Gdy dziecko liczy głoski, powinno przede wszystkim słuchać wyrazu i mówić go powoli, a nie liczyć znaki zapisane na kartce.
Na początku może się wydawać, że głoski i litery zawsze występują w tej samej liczbie. W wielu prostych wyrazach tak właśnie jest: w słowie „dom” są trzy litery i trzy głoski. Szybko jednak pojawiają się dwuznaki, miękkie spółgłoski oraz litera „i”, które potrafią zmienić wynik. Poniżej znajdziesz prosty sposób, aby pomóc dziecku bez zgadywania.
Spis treści
Najważniejsze informacje:
- Głoska jest dźwiękiem, który słyszymy i wymawiamy, a litera jest znakiem, który widzimy i zapisujemy.
- Przy liczeniu głosek analizuj wymowę wyrazu, nie liczbę zapisanych liter.
- Dwuznaki mogą oznaczać jedną głoskę, a litera „i” może tylko zmiękczać poprzednią spółgłoskę.
Co to jest głoska i czym różni się od litery?
Głoska jest najmniejszym dźwiękiem mowy. Słyszymy ją, gdy ktoś mówi, i sami ją wymawiamy. Litera jest natomiast znakiem graficznym, którym zapisujemy głoski.
Możesz pokazać tę różnicę dziecku na prostym przykładzie. Powiedz wyraz „kot” i rozciągnij go powoli: k-o-t. Słychać trzy głoski, a w zapisie widać trzy litery: k, o, t.
Inaczej wygląda to w wyrazie „szafa”. Widzimy pięć liter: s-z-a-f-a. Gdy jednak wymawiamy wyraz wolno, słyszymy cztery głoski: sz-a-f-a. Połączenie liter „sz” zapisuje jeden dźwięk.
Głoska nie ma własnego wyglądu, bo jest dźwiękiem. Litera nie ma brzmienia, dopóki jej nie przeczytamy. Takie rozróżnienie pomaga później podczas nauki czytania, pisania i dzielenia wyrazów.
Oszczędzaj w klubie 😎
🔥 -5% na pierwsze zamówienie
🔥 Każda złotówka to 1 punkt
🔥 30-dniowe prawo zwrotu
🔥 Tania dostawa

Jak liczyć głoski w wyrazie krok po kroku?
Najlepsza zasada brzmi: najpierw powiedz wyraz, potem go słuchaj, a dopiero na końcu policz dźwięki. Nie zaczynaj od patrzenia na litery, ponieważ zapis może wprowadzić dziecko w błąd.
- Wypowiedzcie wyraz naturalnie. Wybierz na początek krótki i dobrze znany wyraz, na przykład „las”, „mama” albo „but”.
- Powiedzcie go jeszcze raz, bardzo wolno. Nie sylabami, lecz pojedynczymi dźwiękami: l-a-s.
- Rozciągajcie głoski. Samogłoski można przeciągać: aaaa, oooo. Spółgłoski wypowiadajcie krótko, bez dodawania samogłoski. Zamiast „te” mówcie „t”.
- Policzcie usłyszane dźwięki. Dziecko może przesuwać klocki, guziki albo palce. Jeden przedmiot oznacza jedną głoskę.
- Na końcu porównajcie wynik z zapisem. Sprawdźcie, czy liczba liter i głosek jest taka sama.
Przykład: „mama”. Mówimy m-a-m-a, więc słyszymy cztery głoski. Wyraz ma też cztery litery. Ten sam podział można zapisać jako model głoskowy wyrazu.
Przykład: „szum”. Mówimy sz-u-m. Są trzy głoski, choć w zapisie widzimy cztery litery. To właśnie dlatego pytanie, jak liczyć głoski, wymaga słuchania, a nie tylko patrzenia na wyraz.
Kiedy liczba głosek i liter jest inna?
Liczba głosek i liter różni się najczęściej wtedy, gdy w wyrazie występuje dwuznak albo litera „i” pełni szczególną funkcję. Dwuznak to dwie litery zapisujące jedną głoskę.
Spójrzcie na kilka prostych przykładów:
- „szafa” ma 5 liter i 4 głoski, ponieważ „sz” to jedna głoska,
- „czapka” ma 6 liter i 5 głosek, ponieważ „cz” to jedna głoska,
- „chata” ma 5 liter i 4 głoski, ponieważ „ch” to jedna głoska,
- „rzeka” ma 5 liter i 4 głoski, ponieważ „rz” zapisuje jedną głoskę,
- „dzban” ma 5 liter i 4 głoski, ponieważ „dz” to jedna głoska.
Nie każdy wyraz trzeba od razu analizować szczegółowo. Zacznijcie od takich, których wymowa jest wyraźna i łatwa do wychwycenia. Dziecko najpierw powinno zrozumieć zasadę, a dopiero później mierzyć się z trudniejszymi przykładami.
Jak liczyć dwuznaki i literę „i”?
Dwuznaki w języku polskim to między innymi: sz, cz, ch, rz, dz, dż, dź. Choć zapisujemy je za pomocą dwóch liter, zwykle oznaczają jedną głoskę.
Przykład „dżem”: zapis ma cztery litery: d-ż-e-m. W wymowie słyszymy trzy głoski: dż-e-m. Podobnie w wyrazie „dźwig” połączenie „dź” oznacza jedną głoskę.
Litera „i” wymaga większej uwagi. Czasem jest samodzielną samogłoską, a czasem tylko pokazuje, że poprzedzająca ją spółgłoska jest miękka. Osobno wyjaśniamy, czym są spółgłoski miękkie i jak zapisuje się je przed samogłoską.
W wyrazie „miska” litera „i” jest samogłoską. Słyszymy: m-i-s-k-a, czyli pięć głosek. W wyrazie „igła” również wymawiamy „i” jako osobny dźwięk.
Inaczej jest w słowie „pies”. Litera „i” stoi przed samogłoską „e” i zmiękcza poprzedzającą spółgłoskę. W szkolnym liczeniu głosek słyszymy tu trzy dźwięki: p’-e-s, choć zapis zawiera cztery litery. Podobnie w wyrazie „siano”: mamy pięć liter, ale słyszymy cztery głoski: ś-a-n-o.
Jeżeli dziecko ma wątpliwość, niech wypowie wyraz powoli kilka razy. Gdy „i” nie brzmi jak osobne iiii, lecz wpływa na miękkość poprzedniej spółgłoski, nie liczymy go jako oddzielnej głoski.
| Wyraz | Podział na głoski | Liczba liter | Liczba głosek | Co pokazuje przykład? |
|---|---|---|---|---|
| dom | d-o-m | 3 | 3 | Każda litera zapisuje jedną głoskę. |
| szafa | sz-a-f-a | 5 | 4 | Dwuznak „sz” zapisuje jedną głoskę. |
| chleb | ch-l-e-p | 5 | 4 | „Ch” to jedna głoska; końcowe „b” wymawiamy bezdźwięcznie. |
| czapka | cz-a-p-k-a | 6 | 5 | Dwuznak „cz” liczymy jako jedną głoskę. |
| rzeka | rz-e-k-a | 5 | 4 | „Rz” zapisuje jedną głoskę. |
| siano | ś-a-n-o | 5 | 4 | „I” zmiękcza „s” i nie jest oddzielną głoską. |
| pies | p’-e-s | 4 | 3 | „I” oznacza miękkość „p”, ale nie tworzy osobnej głoski. |
| igła | i-g-ł-a | 4 | 4 | Na początku wyrazu „i” jest samodzielną głoską. |
Głoski, litery i sylaby: czym się różnią?
Głoski i sylaby to nie to samo. Głoska jest pojedynczym dźwiękiem, a sylaba to część wyrazu wypowiadana jednym rytmem. W każdej sylabie znajduje się samogłoska. Osobne przykłady pokazują, jak dzielić wyrazy na sylaby.
Wyraz „mama” ma cztery głoski: m-a-m-a. Ma jednak tylko dwie sylaby: ma-ma. Wyraz „czapka” ma pięć głosek: cz-a-p-k-a, ale dwie sylaby: czap-ka.
Podczas dzielenia na sylaby dziecko może klaskać lub wystukiwać rytm. Przy głoskowaniu lepiej sprawdza się przesuwanie drobnych przedmiotów, ponieważ każdy ruch oznacza jeden usłyszany dźwięk.
Jeśli dziecko dopiero poznaje znaki alfabetu, pomóc może wspólna zabawa z alfabetem dla dzieci. Najpierw rozpoznawanie liter, potem łączenie ich w dźwięki, a następnie w całe wyrazy daje uporządkowany start.
Jak dzielimy głoski w języku polskim?
Podstawowy podział na głoski obejmuje samogłoski i spółgłoski. Samogłoski możemy wypowiedzieć same, bez przeszkody w ustach. Należą do nich: a, e, i, o, u, y, ą, ę. Dźwięk „u” zapisujemy literą „u” albo „ó”.
Spółgłoski powstają wtedy, gdy powietrze napotyka przeszkodę, na przykład język, zęby lub wargi. Wśród spółgłosek są głoski dźwięczne i bezdźwięczne. Przy dźwięcznych drgają struny głosowe, jak w głoskach b, d, g, w czy z. Przy bezdźwięcznych nie drgają, jak w p, t, k, f czy s.
Możecie to sprawdzić, przykładając dłoń do szyi. Przy długim „zzzz” poczujecie drganie, a przy „ssss” nie.
Głoski dzielimy też na twarde i miękkie oraz ustne i nosowe. Samogłoski „ą” i „ę” są nosowe. Wśród spółgłosek nosowe są m, n i ń. Głoski r, l oraz ł nie są głoskami nosowymi.
Jak ćwiczyć głoskowanie z dzieckiem?
Ćwiczenia z głoskami nie muszą przypominać szkolnego sprawdzianu. Krótkie zabawy w ciągu dnia wystarczą, aby dziecko osłuchało się z wyrazami.
- Zagadka na pierwszą głoskę: „Co zaczyna się na m i można to zjeść?”.
- Polowanie na dźwięki: wybierzcie głoskę, na przykład „s”, i szukajcie przedmiotów, których nazwy ją zawierają.
- Klockowe głoskowanie: dziecko układa jeden klocek za każdą usłyszaną głoskę.
- Poprawianie robota: dorosły mówi „k-o-t”, a dziecko odgaduje cały wyraz.
- Porównywanie zapisu i wymowy: wybierzcie „szafa”, „chata” i „mama”, a następnie policzcie litery oraz głoski.
Gdy dziecko zaczyna składać głoski w wyrazy, przyda się także podpowiedź, jak nauczyć dziecko czytać bez przeciążania go długimi ćwiczeniami. Głoskowanie i czytanie wspierają się nawzajem, ale każde dziecko może potrzebować własnego tempa.
Nie wymagaj od razu idealnej odpowiedzi przy każdym trudnym wyrazie. Najpierw utrwalcie proste przykłady, potem dwuznaki, a na końcu wyrazy z literą „i”. Więcej krótkich zabaw pokazuje poradnik jak nauczyć dziecko głoskować.
Najczęstsze pytania o liczenie głosek
Czy „sz” to jedna czy dwie głoski?
„Sz” to jedna głoska zapisana dwiema literami. Dlatego w wyrazie „szum” są trzy głoski: sz-u-m.
Ile głosek ma wyraz „pies”?
Wyraz „pies” ma trzy głoski: p’-e-s. Litera „i” nie jest tu oddzielną głoską, lecz oznacza miękkość głoski p.
Czy każda litera oznacza jedną głoskę?
Nie. Dwuznaki mogą oznaczać jedną głoskę, a litera „i” w niektórych wyrazach tylko zmiękcza poprzednią spółgłoskę. Dlatego liczba liter nie zawsze jest równa liczbie głosek.
Jak pomóc dziecku, które myli głoski z literami?
Powtarzajcie prostą zasadę: głoskę słyszymy, a literę widzimy. Najpierw mówcie wyraz bez patrzenia na zapis, potem rozkładajcie go na dźwięki, a dopiero później zapisujcie litery. Przy zapisie pojedynczych znaków pomocne będą też zabawy związane z nauką pisania liter.






























































Według mnie wyraz chłopiec ma 6 głosek , natomiast wyraz dziewczynka ma ich 8.
W języku polskim głoska to dźwięk słyszany w wyrazie, a nie litera. Niektóre litery tworzą razem jedną głoskę (np. „ch” to jedna głoska, podobnie jak „dz” połączone z „i” daje „dź”)