Przejdź do treści

Pat w szachach: kiedy jest remis? Przykłady na planszy

Autor:
Chłopiec i starszy mężczyzna grający w szachy przy stole, z figurami ustawionymi na szachownicy
Vitaly Gariev/Pexels

Macie przewagę na szachownicy, a partia mimo to kończy się remisem? Być może doszło do pata. Tak dzieje się wtedy, gdy gracz nie ma żadnego legalnego ruchu, ale jego król nie jest szachowany. Przy pierwszych partiach z dzieckiem ta zasada potrafi zaskoczyć, zwłaszcza gdy zwycięstwo wydawało się już blisko. Rozstawcie figury i sprawdźcie nasze przykłady, żeby łatwiej odróżniać pat od mata.

Podsumowanie:

  • Pat wymaga braku szacha i braku każdego legalnego ruchu strony na posunięciu.
  • Na diagramie trzeba podać, czyja jest kolej.

Kiedy pozycja jest patem i dlaczego nie oznacza przegranej?

Pat w szachach oznacza remis, nie wygraną silniejszej strony. Muszą wystąpić jednocześnie dwa warunki: król gracza na posunięciu nie jest pod szachem, a żaden jego pion ani figura nie ma legalnego ruchu. Nie wystarczy, że sam król nie może się przesunąć. Inny dostępny ruch wyklucza pat.

Najpierw ustalcie więc, czyja kolej. Ta sama nieruchoma pozycja na zdjęciu bez tej informacji nie daje pełnej odpowiedzi. W naszych przykładach ruch mają czarne. Gdy warunki pata są spełnione, partia kończy się od razu remisem. Nie wykonujemy dodatkowego ruchu za króla i nie pomijamy kolejki, żeby gra mogła trwać dalej.

Podstawowe zasady gry w szachy przydadzą się, jeśli dziecko dopiero poznaje ruchy figur. Tutaj skupiamy się na końcu partii i sprawdzaniu możliwości. Zamiast układać od razu pełny zestaw, pozostawcie na planszy tylko bierki wymienione przy diagramie. Reszta mogłaby zmienić odpowiedź na pytanie o legalny ruch.

Materiały do pobrania

Pobierz cały pakiet PDF: 2 stron A4

Można wydrukować tylko wybrane strony. W quizach odpowiedzi są w końcowej części pakietu; nie pokazujcie ich przed próbą. Cięcie papierowych elementów dopasujcie do umiejętności dziecka, trudne etapy przejmuje dorosły.

Obejrzyj strony i pobierz pojedynczy arkusz

Oszczędzaj w klubie 😎

🔥 -5% na pierwsze zamówienie
🔥 Każda złotówka to 1 punkt
🔥 30-dniowe prawo zwrotu
🔥 Tania dostawa

Odbierz swoje 10 punktów
Dziecko w aucie bawi się swoją zabawką

Jak odróżnić pat od szacha i mata?

Przy szachu król jest atakowany i trzeba usunąć zagrożenie legalnym ruchem. Przy macie również jest atakowany, ale nie istnieje sposób obrony. Przy pacie ataku na króla nie ma, a mimo to strona nie może wykonać żadnego legalnego posunięcia. Obecność szacha odróżnia więc pat od mata.

Ułóżcie obok siebie dwa bardzo małe przykłady, za każdym razem zaczynając od pytania o atak. Nie pytajcie od razu „kto wygrał?”. Dziecko może poprawnie zauważyć, że król nie ma wyjścia, ale dopiero drugie pytanie pokaże, czy rozumie przyczynę. Pomocna jest kolejność: atak, możliwe ruchy, wynik.

Szachy do ćwiczeń pozwalają przesuwać bierki i sprawdzać każde pole osobno. Przy szkoleniu nie przenoście króla na pole atakowane, nawet „na próbę” jako prawidłowego ruchu. Można wskazać takie pole palcem i wyjaśnić, dlaczego odpada. Króla nie zbija się w szachach; rozgrywkę kończą przepisy dotyczące pozycji.

SytuacjaKról pod szachem?Legalny ruch strony?Skutek
SzachTakMoże istniećTrzeba usunąć szacha
MatTakBrak ruchu usuwającego szachaPrzegrana strony szachowanej
PatNieNie ma żadnegoRemis

Jak sprawdzić wszystkie legalne ruchy strony na posunięciu?

Sprawdźcie najpierw pola sąsiadujące z królem: zajęte przez własną bierkę, atakowane przez przeciwnika lub niedostępne z innego powodu nie są możliwością ucieczki. Królowie również nie mogą stanąć obok siebie. Czasem właśnie bliskość drugiego króla rozstrzyga, czy wolno wejść na pozornie wolne pole.

Następnie obejrzyjcie pozostałe piony i figury strony na posunięciu. Czy pion może ruszyć do przodu lub coś zbić? Czy figura ma dostępne pole? Ruch, który odsłania własnego króla na szacha, nie jest legalny. Nie liczymy więc samej fizycznej możliwości przesunięcia bierki, lecz możliwość zgodną z regułami.

Na pierwszych ćwiczeniach wystarczy głośno przejść tę listę. Dorosły może wskazywać pole, a dziecko odpowiadać, co je atakuje. Nie trzeba zapamiętywać pozycji całej planszy naraz. Gdy powstaje spór, rozpatrzcie jedno konkretne pole zamiast przekonywać się ogólnym stwierdzeniem, że król jest zablokowany.

Jak rozpoznać pat na trzech prostych diagramach?

Na pierwszym diagramie biały król stoi na c6, biały hetman na b6, a czarny król na a8. Czarne mają ruch. Król na a8 nie jest szachowany, lecz pola a7, b7 i b8 są niedostępne z powodu działania białych bierek. Nie ma innych czarnych figur ani pionów. To pat.

Na drugim diagramie hetman stoi na b7, a królowie nadal na c6 i a8. Tym razem hetman atakuje króla po przekątnej. Żadne pole ucieczki nie jest legalne, a hetmana chroni biały król. To mat, nie pat. Przesunięcie jednej figury zmieniło pierwszy warunek, chociaż czarny król w obu przykładach nie może odejść.

Na trzecim diagramie biały hetman stoi na d6. Czarny król z a8 może legalnie przejść na a7, więc nie ma pata. Zapiszcie różnicę w notesie do zapisywania pozycji zamiast liczyć tylko figury. Każdą pozycję sprawdzamy od nowa, nawet gdy na planszy pozostają te same rodzaje bierek.

Trzy pozycje szachowe: pat, mat i legalna możliwość ruchu
Własne diagramy do przykładów z tekstu. Wersja PDF i odpowiedzi są w pakiecie do pobrania.

Jak ćwiczyć z dzieckiem unikanie przypadkowego pata?

Wybierzcie jeden diagram i zasłońcie podpis odpowiedzi. Najpierw dziecko ustala stronę na posunięciu, potem szuka szacha, a na końcu legalnego ruchu. Dorosły pyta o powód odrzucenia konkretnego pola. Nie podpowiada od razu wyniku i nie skraca zadania do wskazania słowa „remis”.

Na wydrukowanych kartach można użyć pisaków do kart z zadaniami do zaznaczenia atakowanych pól. Kolory są umowne, ale zachowujcie jedną legendę na całej stronie. Odpowiedzi sprawdźcie po zakończeniu próby. Jeśli pole zostało zaznaczone błędnie, wróćcie do kierunku ruchu konkretnej figury, a nie do odgadywania wyniku z pamięci.

Podczas prawdziwej partii gracz z przewagą powinien zwracać uwagę na możliwości przeciwnika przed swoim ruchem. Nie chodzi o obowiązek pozostawienia ucieczki za każdym razem, tylko o świadome rozróżnienie mata i pata. W ćwiczeniu można cofnąć próbę i porównać rozwiązania; w rozegranej partii stwierdzony pat już kończy grę.

Pytania i odpowiedzi

Czy pat jest przegraną gracza, który nie ma ruchu?

Nie. Pat kończy partię remisem. Król strony na posunięciu nie może być szachowany i żadna jej bierka nie może mieć legalnego ruchu.

Czy król bez wolnego pola zawsze oznacza pat?

Nie. Sprawdź, czy jest szachowany oraz czy inny pion lub figura tej strony może legalnie się ruszyć. Sam zablokowany król to za mało.

Czy po pacie można pominąć kolejkę?

Nie. Pat natychmiast kończy partię. Pomijanie ruchu byłoby zmianą reguł, a nie dalszym ciągiem tej samej partii.

Źródła

Najlepsze gry dla dzieci

Do góry