Urlop ojcowski – ile trwa, do kiedy można go wykorzystać i jak złożyć wniosek?

Pierwsze tygodnie po narodzinach dziecka szybko wypełniają karmienia, przewijanie i poznawanie nowego domownika. Obecność taty to wtedy czas na opiekę, a nie tylko pomoc pomiędzy kolejnymi dniami pracy. Urlop ojcowski pozwala zaplanować dwa tygodnie takiej obecności, lecz trzeba pilnować dwóch różnych terminów: wniosku i wykorzystania uprawnienia. Wyjaśniamy, komu przysługuje, jak można go podzielić i dlaczego nie jest tym samym co urlop rodzicielski ani potocznie nazywany tacierzyńskim.
Spis treści
Podsumowanie:
- Urlop ojcowski jest odrębnym uprawnieniem pracownika.
- Terminy złożenia wniosku i wykorzystania urlopu trzeba rozróżnić.
- Ojcowski, potoczny tacierzyński i rodzicielski nie oznaczają tego samego.
Komu przysługuje urlop ojcowski?
Urlop ojcowski przysługuje pracownikowi będącemu ojcem, który wychowuje dziecko. Nie zależy od tego, czy mama dziecka pracuje, korzysta z urlopu macierzyńskiego albo rodzicielskiego czy prowadzi działalność gospodarczą. Ojciec może skorzystać ze swojego uprawnienia także wtedy, gdy rodzice nie są małżeństwem.
To uprawnienie pracownicze, więc dotyczy osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Pracodawca ma obowiązek udzielić urlopu, jeśli pracownik złoży prawidłowy wniosek w terminie. Nie jest to świadczenie zależne od zgody przełożonego ani od sytuacji organizacyjnej firmy.
Osoba prowadząca działalność gospodarczą, zatrudniona na umowie zlecenia albo wykonująca inną pracę poza etatem nie korzysta z urlopu ojcowskiego w sensie pracowniczym. Może jednak mieć prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopowi ojcowskiemu, o ile podlega ubezpieczeniu chorobowemu i spełnia warunki do otrzymania świadczenia. Nie należy więc utożsamiać samego prawa do wolnego w pracy z prawem do wypłaty zasiłku.
Z uprawnienia mogą korzystać także rodzice adopcyjni. W ich przypadku termin liczy się od dnia uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 14 lat.
Oszczędzaj w klubie 😎
🔥 -5% na pierwsze zamówienie
🔥 Każda złotówka to 1 punkt
🔥 30-dniowe prawo zwrotu
🔥 Tania dostawa

Ile dni trwa i czy można podzielić go na części?
Urlop ojcowski trwa do dwóch tygodni, czyli 14 kolejnych dni kalendarzowych. Do puli wliczają się soboty, niedziele i święta. Gdy ojciec zacznie urlop w poniedziałek, dwa tygodnie kończą się w niedzielę po upływie 14 dni, a nie po dziesięciu dniach roboczych.
Odpowiedź na pytanie, ile dni ma urlop ojcowski, brzmi więc: 14 dni kalendarzowych. Możesz wykorzystać je jednorazowo albo podzielić na dwie części. Każda część musi obejmować co najmniej tydzień, czyli siedem kolejnych dni kalendarzowych.
Taki podział przydaje się wtedy, gdy pierwsze dni po porodzie chcesz spędzić z rodziną, a drugi tydzień zachować na później: na czas powrotu mamy do aktywności zawodowej, adaptacji dziecka w żłobku albo trudniejszego okresu w domu. Nie da się jednak rozbić urlopu na pojedyncze dni ani wykorzystać trzech krótszych części.
Pracownik może zaplanować oba tygodnie bezpośrednio po sobie, ale nie musi tego robić. Każdą część zgłasza się osobno, z zachowaniem terminu na złożenie wniosku.
Do kiedy trzeba wykorzystać urlop ojcowski?
Urlop ojcowski trzeba wykorzystać do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Po tym terminie niewykorzystane dni przepadają. Nie przechodzą na kolejny rok, nie można wymienić ich na ekwiwalent pieniężny ani dołączyć do zwykłego urlopu wypoczynkowego.
Nie odkładaj decyzji do ostatnich tygodni. Wniosek składa się najpóźniej siedem dni przed rozpoczęciem urlopu, a data urodzin dziecka może wypaść w środku tygodnia, podczas zaplanowanego wyjazdu albo w okresie dużej liczby obowiązków zawodowych. Bezpieczniej ustalić termin wcześniej i zostawić sobie zapas na formalności.
Przy przysposobieniu dziecka termin wygląda inaczej: ojciec może skorzystać z urlopu w ciągu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o adopcji, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 14 lat. To odrębna sytuacja niż narodziny biologicznego dziecka.
Nie przenoś automatycznie na urlop ojcowski zasad dotyczących hospitalizacji dziecka, które pojawiają się przy innych rodzajach urlopów związanych z rodzicielstwem. Gdy sytuacja rodzinna jest nietypowa, na przykład dotyczy hospitalizacji, adopcji lub zmiany statusu zatrudnienia, sprawdź terminy przed złożeniem wniosku.
Jak złożyć wniosek i jakie dokumenty dołączyć?
Wniosek o urlop ojcowski złóż pracodawcy najpóźniej siedem dni przed planowanym rozpoczęciem wolnego. Pracodawca powinien uwzględnić poprawnie złożony wniosek. Kodeks pracy dopuszcza wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej; ustal w kadrach sposób jego przekazania i zachowaj potwierdzenie.
We wniosku wpisz przede wszystkim swoje dane, dane pracodawcy, imię i nazwisko dziecka oraz dokładne daty planowanego urlopu. Zaznacz również, czy bierzesz cały urlop naraz, czy jedną z dwóch części. Podaj, że chodzi o urlop ojcowski, a nie o urlop rodzicielski lub wypoczynkowy.
Gdy pojawia się pytanie: urlop ojcowski – jakie dokumenty są potrzebne, najczęściej odpowiedź obejmuje wniosek oraz dokument potwierdzający narodziny dziecka, na przykład odpis aktu urodzenia albo jego kopię. Do wniosku dołącza się również oświadczenie o wcześniejszym korzystaniu z urlopu ojcowskiego albo jego części. Formularz kadrowy powinien uwzględniać dokumenty wymagane przepisami, a nie tworzyć dowolne dodatkowe warunki uzyskania urlopu.
Przy adopcji potrzebne są dokumenty potwierdzające przysposobienie i datę uprawomocnienia się orzeczenia. Gdy korzystasz z drugiej części urlopu, dopilnuj, aby dokumentacja jasno wskazywała, że pierwsze siedem dni zostało już wykorzystane.
- złóż wniosek z co najmniej siedmiodniowym wyprzedzeniem;
- wpisz konkretne daty rozpoczęcia i zakończenia urlopu;
- dołącz dokumenty wymagane w Twoim zakładzie pracy;
- zachowaj potwierdzenie przekazania wniosku.
Jak odróżnić ojcowski, tacierzyński i dziewięć tygodni rodzicielskiego?
W rozmowach często pada określenie tacierzyński, ale kodeks pracy nie posługuje się nim jako nazwą osobnego urlopu. Potocznie mówi się tak o czasie, gdy ojciec przejmuje opiekę nad dzieckiem, zwykle po wykorzystaniu przez mamę części urlopu macierzyńskiego. Dlatego pytanie o urlop tacierzyński a ojcowski dotyczy w praktyce dwóch różnych mechanizmów.
Urlop ojcowski to samodzielne dwa tygodnie dla ojca dziecka. Nie odbiera ich mamie i nie trzeba czekać, aż zakończy ona swój urlop macierzyński. Można z niego korzystać równolegle z jej uprawnieniami.
Dziewięć tygodni urlopu rodzicielskiego to niezbywalna część urlopu rodzicielskiego przysługująca każdemu z rodziców. Ojciec nie przekazuje tych tygodni mamie, a mama nie przekazuje ich ojcu. Ten czas rządzi się innymi terminami i zasadami niż ojcowski.
Po zakończeniu okresów związanych z narodzinami dziecka rodzina może rozważyć także urlop wychowawczy. Nie jest on jednak kolejną nazwą ojcowskiego ani rodzicielskiego: ma odmienny cel, wymiar i zasady finansowania.
Co zaplanować w codziennej opiece i na pierwsze wyjścia?
Urlop ojcowski nie musi wyglądać jak dwa tygodnie zamknięte w domu. Pierwsze dni z dzieckiem często wypełniają karmienie, przewijanie, usypianie, wizyty kontrolne i zwykłe odzyskiwanie rytmu po porodzie. Dobrze podzielić obowiązki tak, aby oboje rodzice mieli czas na odpoczynek, jedzenie i spokojny prysznic.
Przygotuj domowe zapasy, ustal prosty sposób przekazywania sobie informacji o karmieniu czy lekach zaleconych dziecku i nie bierz na siebie wszystkich zadań naraz. Ojciec może przejąć przewijanie, kąpiel, gotowanie, kontakt z bliskimi oraz organizację spraw formalnych. Taka pomoc daje drugiemu rodzicowi realne odciążenie, a nie tylko obecność w mieszkaniu.
Na krótkie wyjścia sprawdzą się przewijaki podróżne, które ułatwiają zmianę pieluchy poza domem. Do spakowania pieluch, zapasowego ubranka, chusteczek i karmienia przydają się też dobrze zorganizowane torby do wózka.
Nie ignoruj też pytań dotyczących opieki nad noworodkiem, gojenia po porodzie czy karmienia. Położna środowiskowa wspiera rodzinę po powrocie do domu i może pomóc uporządkować pierwsze dni opieki.
Jakie zasady wypłaty i powrotu do pracy omówić z pracodawcą?
Za czas urlopu ojcowskiego pracownik otrzymuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku. Nie oznacza to automatycznie dokładnie takiej samej kwoty, jaka wpływała wcześniej na konto jako wypłata netto. Na ostateczną sumę wpływają zasady ustalania podstawy oraz rozliczenia składek i podatku.
Sprawdź wcześniej, kto w Twojej sytuacji wypłaca świadczenie: pracodawca czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przy bardziej złożonym zatrudnieniu, zmianie pracy albo działalności gospodarczej zasady mogą wymagać dodatkowych dokumentów. Szersze informacje o tym, jak działa zasiłek macierzyński, pomagają uporządkować różnicę między urlopem a wypłacanym świadczeniem.
Po zakończeniu urlopu wracasz do pracy na dotychczasowe stanowisko, a gdy nie jest to możliwe – na stanowisko równorzędne z wynagrodzeniem nie niższym niż przysługiwałoby Ci bez korzystania z urlopu. Przed powrotem ustal z przełożonym tylko kwestie organizacyjne: dzień rozpoczęcia pracy, sposób przekazania bieżących spraw i ewentualne dalsze plany dotyczące urlopu rodzicielskiego.























































