Dwuznaki w języku polskim. Ta lista i przykłady ułatwią dziecku naukę

Dwuznak to dwie litery, które razem zapisują jedną głoskę. W języku polskim szkolna lista obejmuje siedem dwuznaków: ch, cz, dz, dź, dż, rz, sz. Dziecko widzi więc dwa znaki, ale podczas wymawiania słyszy jeden dźwięk. Ta zasada przydaje się podczas nauki czytania, pisania oraz liczenia liter i głosek.
Dwuznaki potrafią na początku sprawić małe zamieszanie. W wyrazie „szafa” są przecież litery s i z, ale nie czytamy ich osobno. Zamiast „s-z-a-f-a” słyszymy „sz-a-f-a”. Gdy dziecko zrozumie tę różnicę, łatwiej będzie mu rozpoznawać dwuznaki w wyrazach.
Spis treści
Najważniejsze informacje:
- W szkolnym ujęciu polskie dwuznaki to: ch, cz, dz, dź, dż, rz i sz.
- Dwuznak składa się z dwóch liter, ale zapisuje jedną głoskę.
- Dwuznaki nie są osobnymi literami polskiego alfabetu.
- Zapis z miękkim „i” oraz trójznak „dzi” wymagają osobnego wyjaśnienia.
Co to są dwuznaki?
Dwuznak jest połączeniem dwóch liter oznaczających jedną głoskę. Litery zapisujemy i liczymy osobno, natomiast przy wymawianiu tworzą one jeden dźwięk.
Przykłady:
- sz w wyrazie „szalik”,
- cz w wyrazie „czapka”,
- ch w wyrazie „chata”,
- rz w wyrazie „rzeka”,
- dz w wyrazie „dzwon”,
- dż w wyrazie „dżem”,
- dź w wyrazie „dźwig”.
Nie myl liter z głoskami. Litera to znak, który widzimy w zeszycie lub książce. Głoska to dźwięk, który słyszymy i wymawiamy. Jeśli potrzebujesz prostego przypomnienia, przeczytaj, co to są głoski i jak odróżniać je od liter.
Oszczędzaj w klubie 😎
🔥 -5% na pierwsze zamówienie
🔥 Każda złotówka to 1 punkt
🔥 30-dniowe prawo zwrotu
🔥 Tania dostawa

Jakie są wszystkie dwuznaki w języku polskim?
Wszystkie dwuznaki polskie omawiane na szkolnym etapie nauki to: ch, cz, dz, dź, dż, rz i sz. Nie są to dodatkowe litery alfabetu. Polski alfabet ma 32 litery, a dwuznaki są po prostu połączeniami liter używanymi w zapisie konkretnych głosek.
- ch – chleb, chłopiec, groch,
- cz – czapka, paczka, klucz,
- dz – dzwon, rodzina,
- dź – dźwig, łódź,
- dż – dżem, dżungla, drożdże,
- rz – rzeka, marzec, krzesło,
- sz – szpinak, kaszka, mysz.
Wymowa nie zawsze podpowiada prawidłową pisownię. W standardowej polszczyźnie rz i ż zwykle brzmią tak samo, podobnie jak ch i h. Nie oznacza to jednak, że zapis można wybierać dowolnie. Pisownię trzeba zapamiętywać i poznawać przez reguły ortograficzne.
| Dwuznak | Przykłady na początku, w środku i na końcu wyrazu |
|---|---|
| ch | chata, mucha, groch |
| cz | czapka, paczka, miecz |
| dz | dzwon, sadza, widz |
| dź | dźwig, niedźwiedź, łódź |
| dż | dżem, drożdże, brydż |
| rz | rzeka, morze, lekarz |
| sz | szafa, kasza, kosz |
Dwuznaki na początku, w środku i na końcu wyrazu
Dwuznaki mogą pojawiać się w różnych miejscach wyrazu. Podczas wspólnego czytania pokaż dziecku, że nie zawsze trzeba szukać ich wyłącznie na początku.
- Na początku wyrazu: szafa, czapka, chata, rzeka, dzwon, dżem, dźwig.
- W środku wyrazu: kaszka, paczka, orzech, marzec, drożdże.
- Na końcu wyrazu: groch, klucz, łódź, mysz.
Dobra zabawa polega na wybieraniu z książki kilku krótkich wyrazów i zaznaczaniu dwuznaków jednym kolorem. Niech dziecko zakreśla od razu oba znaki, na przykład całe „sz” w słowie „szum”, a nie samo s albo samo z. Dzięki temu łatwiej zauważy, że te litery pracują razem.
Jak liczyć litery i głoski w wyrazach z dwuznakami?
Przy liczeniu liter każdą literę zapisujemy osobno. Przy liczeniu głosek dwuznak traktujemy jako jedną głoskę. Dlatego liczba liter i głosek w wyrazach z dwuznakami często się różni.
- szafa ma 5 liter i 4 głoski,
- czapka ma 6 liter i 5 głosek,
- rzeka ma 5 liter i 4 głoski,
- chata ma 5 liter i 4 głoski,
- dzwon ma 5 liter i 4 głoski,
- dżem ma 4 litery i 3 głoski,
- dźwig ma 5 liter i 4 głoski.
Najpierw poproś dziecko, by powiedziało wyraz powoli. Potem niech policzy dźwięki, które słyszy. Dopiero na końcu policzcie litery zapisane w wyrazie. Takie porównanie pomaga zrozumieć, dlaczego dwie litery mogą oznaczać tylko jedną głoskę. Można też ułożyć model głoskowy wyrazu, w którym cały dwuznak zajmuje jedno pole.
Jeśli dziecko dopiero zaczyna analizować wyrazy, przyda się także wyjaśnienie podziału na samogłoski i spółgłoski. Dwuznaki z listy szkolnej zapisują spółgłoski.
| Wyraz | Liczba liter | Liczba głosek | Podział na głoski |
|---|---|---|---|
| chata | 5 | 4 | ch-a-t-a |
| szafa | 5 | 4 | sz-a-f-a |
| czapka | 6 | 5 | cz-a-p-k-a |
| rzeka | 5 | 4 | rz-e-k-a |
| dzwon | 5 | 4 | dz-w-o-n |
| dżem | 4 | 3 | dż-e-m |
| dźwig | 5 | 4 | dź-w-i-g |
Dlaczego „rz” jest dwuznakiem, a „ż” nim nie jest?
„Rz” jest dwuznakiem, ponieważ składa się z dwóch liter: r oraz z. Razem oznaczają jedną głoskę. Z kolei „ż” to pojedyncza litera ze znakiem diakrytycznym, czyli kropką nad literą.
Podobnie wygląda para ch i h. „Ch” składa się z dwóch liter i jest dwuznakiem, natomiast „h” to pojedyncza litera. Dziecko może słyszeć w tych parach podobny dźwięk, ale podczas pisania musi rozpoznać właściwy zapis.
Pomaga proste pytanie: „Ile liter widzisz?”. Jeśli są dwie i razem oznaczają jedną głoskę, mamy dwuznak. Jeśli widoczna jest jedna litera, nawet z kreską, kropką czy ogonkiem, nie jest to dwuznak.
Czy „si”, „ci”, „ni” i „zi” są dwuznakami?
Nie. Si, ci, ni i zi nie należą do oficjalnej szkolnej listy siedmiu dwuznaków. Ten zapis wiąże się z miękkością spółgłosek, zwłaszcza gdy po literze i stoi samogłoska.
W wyrazie „siano” litera i pokazuje, że s wymawiamy miękko, jako „ś”. Podobnie dzieje się w słowach „ciasto”, „niebo” czy „ziemia”. W takich sytuacjach i nie musi oznaczać osobnej głoski.
Temat miękkiej wymowy bywa trudniejszy niż nauka dwuznaków, dlatego dobrze omawiać go osobno. Zobacz, czym są spółgłoski miękkie i jak zmienia się ich zapis przed samogłoskami.
Osobną kategorią jest też dzi. To nie dwuznak, lecz trójznak, bo składa się z trzech liter. W wyrazie „dziecko” litery d, z i i razem zapisują jedną miękką głoskę.
Jak nauczyć dziecko rozpoznawać dwuznaki?
Najlepiej zacząć od krótkich, znanych dziecku wyrazów. Nie trzeba od razu ćwiczyć wszystkich siedmiu dwuznaków. Wybierz dwa lub trzy, na przykład „sz”, „cz” i „ch”, a kolejne dodawaj stopniowo.
- Powiedz wyraz powoli, na przykład „sza-fa”.
- Poproś dziecko, aby wskazało litery zapisujące pierwszy dźwięk.
- Zaznaczcie cały dwuznak jednym kolorem.
- Policzcie litery, a potem głoski.
- Ułóżcie nowe wyrazy z kartoników z literami.
Możecie też urządzić domowe poszukiwania. Wybierzcie książkę, opakowanie płatków albo gazetkę i znajdźcie trzy wyrazy z „sz” czy „rz”. Dziecko nie musi od razu umieć ich zapisać bez błędu. Najpierw niech nauczy się je zauważać i poprawnie przeczytać.
Gdy celem jest płynniejsze łączenie dźwięków w wyrazy, sprawdź również, jak nauczyć dziecko głoskować. Dwuznaki dobrze zaznaczać wtedy jako jeden element, choć są zapisane dwiema literami.
Najczęstsze pytania o dwuznaki
Ile jest dwuznaków w języku polskim?
W szkolnej liście jest siedem dwuznaków: ch, cz, dz, dź, dż, rz i sz.
Czy dwuznaki są literami alfabetu?
Nie. Dwuznaki nie są osobnymi literami alfabetu polskiego. To połączenia dwóch liter, które w danym wyrazie oznaczają jedną głoskę.
Czy „dzi” jest dwuznakiem?
Nie. „Dzi” jest trójznakiem, ponieważ składa się z trzech liter. Może oznaczać jedną głoskę, na przykład w wyrazie „dziecko”.
Dlaczego w wyrazie „szafa” jest więcej liter niż głosek?
„Szafa” ma pięć liter: s, z, a, f, a. Dwuznak „sz” oznacza jednak jedną głoskę, dlatego cały wyraz ma cztery głoski.
Od czego zacząć naukę dwuznaków w klasie 1?
Zacznij od rozpoznawania najprostszych przykładów w krótkich wyrazach, takich jak „szum”, „czapka” i „chleb”. Zaznaczaj cały dwuznak, czytaj wyraz powoli i porównuj liczbę liter z liczbą głosek.






















































