Przejdź do treści

Cyjanotypia – co to jest i skąd biorą się niebieskie odbitki?

Autor:
Zestaw do tworzenia obrazów techniką cyjanotypii z motywem sawanny dla dzieci. Djeco Zestaw artystyczny cyjanotypia SAWANNA
Zdjęcie produktowe: Djeco Zestaw artystyczny dla dzieci cyjanotypia SAWANNA

Obraz namalowany światłem zamiast pędzlem? Cyjanotypia pozwala spojrzeć na prace plastyczne z zupełnie innej strony. Dziecko układa własną kompozycję, a później odkrywa jasne wzory na niebieskim tle. To propozycja dla młodych twórców, których równie mocno jak gotowa praca ciekawi to, w jaki sposób powstała.

Co jest potrzebne do takiej zabawy i czy można spróbować jej także jesienią lub zimą? Poznaj technikę niebieskich odbitek i sprawdź, czym zestaw do cyjanotypii różni się od innych kompletów plastycznych. Być może właśnie światło podsunie Wam pomysł na kolejną wspólną pracę.

Podsumowanie:

  • Cyjanotypia wykorzystuje światłoczuły papier, światło i wodę, a nie rysowanie konturu kredką.
  • Gotowy zestaw nie wymaga samodzielnego przygotowywania roztworów.
  • Czas naświetlania dobiera się do instrukcji i warunków, nie do jednej uniwersalnej liczby minut.

Co to jest cyjanotypia i czym różni się od rysowania?

Cyjanotypia jest techniką fotograficzną, która pozwala uzyskać niebieski obraz na odpowiednio przygotowanym podłożu. Jej historia sięga XIX wieku. John Herschel opracował ten proces, a Anna Atkins wykorzystywała go do utrwalania kształtów roślin. W najprostszej zabawie z gotowym papierem nie potrzebujecie jednak ani aparatu, ani wiedzy o dawnych pracowniach fotograficznych.

Dziecko układa kompozycję, zamiast prowadzić linię po kartce. Decyduje, które miejsca zakryć, co przesunąć i gdzie zostawić wolną przestrzeń. Ślad powstaje dzięki temu, że poszczególne fragmenty papieru otrzymują różną ilość światła. Taka odbitka kontaktowa nazywana jest fotogramem.

Różnica staje się czytelna, gdy porównacie ten sam motyw wykonany na dwa sposoby. Narysowany liść może mieć zielone wypełnienie, kropki i wymyślone żyłki. W cyjanotypii oglądacie przede wszystkim jego kształt oraz to, ile światła przepuścił lub zasłonił. Nie chodzi więc o wierne kolory przedmiotu, ale o zupełnie inny sposób tworzenia obrazu.

Oszczędzaj w klubie 😎

🔥 -5% na pierwsze zamówienie
🔥 Każda złotówka to 1 punkt
🔥 30-dniowe prawo zwrotu
🔥 Tania dostawa

Odbierz swoje 10 punktów
Dziecko w aucie bawi się swoją zabawką

Dlaczego światło zostawia jasny wzór na niebieskim papierze?

Papier do cyjanotypii jest pokryty substancjami reagującymi na światło. W klasycznej technice wykorzystuje się związki żelaza. Promieniowanie UV uruchamia przemiany, które prowadzą do powstania charakterystycznego niebieskiego obrazu. To nie zwykła kartka, która zabarwia się od samego polania wodą.

Nieprzezroczysty element osłania fragment powierzchni. Miejsce odkryte reaguje inaczej niż to schowane pod wzorem, a płukanie jest kolejnym etapem utrwalania i odsłaniania efektu. Dlatego po zakończeniu pracy widzicie jasny motyw na niebieskim tle. Zmiana położenia elementu podczas naświetlania może rozmyć jego kontur.

Najciekawsze pytania pojawiają się przy porównywaniu odbitek. Czy dwa wzory położone jeden na drugim pozostawią taki sam ślad jak ułożone obok siebie? Czy duża pusta przestrzeń zmieni wygląd całej sceny? Dziecko może najpierw przewidzieć efekt, a potem zestawić swój pomysł z gotową pracą. Nie każda kartka musi wyglądać tak samo jak ilustracja na pudełku.

Co zawiera gotowy zestaw do cyjanotypii dla dziecka?

Na pierwsze spotkanie z techniką najłatwiej wybrać komplet z przygotowanym papierem i instrukcją. Wśród zestawów kreatywnych DIY zwróć uwagę na opis zawartości: papier światłoczuły jest czymś innym niż kolorowa kartka, kalkomania lub arkusz do wydrapywania. Podobny niebieski obrazek nie oznacza tego samego procesu.

Przykładem jest Djeco SAWANNA, oznaczone dla wieku 7+. Komplet obejmuje osiem arkuszy światłoczułych, wzory na folii, płytkę z pleksiglasu i materiały pomagające przygotować kompozycje. To konkretny zestaw do tej techniki, nie dowolna zabawka plastyczna z motywem zwierząt. Przed rozpoczęciem rozłóżcie zawartość i przeczytajcie instrukcję, zanim wyjmiecie papier do pracy.

Gotowy komplet nie wymaga samodzielnego mieszania roztworów. Nie oznacza to jednak procesu bez chemii: światłoczuła warstwa już znajduje się na arkuszu. Przechowywanie papieru, przygotowanie stanowiska i płukanie prowadźcie dokładnie tak, jak wskazuje producent. Nie zastępujcie opisanych etapów pomysłami znalezionymi dla innego rodzaju papieru.

Czy cyjanotypia udaje się także jesienią i zimą?

Tak, pora roku sama w sobie nie wyklucza cyjanotypii. Światło dzienne zawiera promieniowanie UV także poza latem, ale warunki mogą zmieniać potrzebny czas ekspozycji. Nie przyjmujcie więc, że odbitka z listopadowego popołudnia będzie gotowa dokładnie po tylu minutach co praca wykonana w pełnym letnim słońcu.

Pierwszeństwo ma instrukcja papieru lub zestawu. Sprawdźcie, gdzie producent zaleca naświetlanie i po czym rozpoznać gotowość do następnego etapu. Lampka biurkowa nie jest automatycznie zamiennikiem światła opisanego w instrukcji, a miejsce za szybą może dawać inne warunki niż na zewnątrz. Nie ma jednej liczby minut odpowiedniej dla wszystkich kompletów.

Przy krótkim dniu pomóż dziecku zaplanować kolejność: najpierw wybór motywów, później przygotowanie potrzebnych rzeczy, a dopiero na końcu wyjęcie arkusza. Dzięki temu nie zużyjecie czasu na szukanie wzoru, gdy papier już czeka na światło. Na pierwszą próbę przeznaczcie jeden arkusz i przyjrzyjcie się rezultatowi przed kolejną kompozycją.

Od jakiego wieku dziecko może poznawać cyjanotypię?

Wiek sprawdzaj na konkretnym zestawie. Oznaczenie 7+ w Djeco SAWANNA nie jest wspólną granicą dla wszystkich produktów wykorzystujących światłoczuły papier. Liczą się również instrukcja, elementy kompletu i to, które czynności powinien przeprowadzić dorosły. Nie obniżaj zalecanego wieku tylko dlatego, że dziecko lubi malować.

Ta aktywność może zainteresować dziecko, które lubi układać drobne sceny, porównywać efekty i obserwować zmiany. Nie wymaga ładnego rysowania, wymaga za to powstrzymania się od poprawiania kompozycji w nieodpowiednim momencie. Daj dziecku wybór motywów, a samodzielność dopasuj do kolejnych etapów pracy, zamiast przejmować cały projekt.

Przy zakupie prezentu zastanów się również, czy dziecko woli widzieć wynik od razu, czy lubi na niego zaczekać. Dobór zestawu kreatywnego do wieku i rodzaju projektu pomaga odróżnić atrakcyjne pudełko od aktywności, do której młody twórca rzeczywiście będzie chciał wrócić. W cyjanotypii najwięcej zabawy daje właśnie odkrywanie, dlaczego następna odbitka jest trochę inna.

Pytania i odpowiedzi

Czy do cyjanotypii potrzebny jest aparat?

Nie. W zabawie z odbitką kontaktową układa się wzory bezpośrednio na papierze światłoczułym. Aparat nie jest potrzebny do tego sposobu tworzenia obrazu.

Czy można użyć zwykłego niebieskiego papieru?

Nie. Kolorowa kartka nie zastąpi podłoża pokrytego warstwą światłoczułą. Sprawdź zawartość zestawu i instrukcję producenta.

Źródła

Najlepsze artykuły plastyczne dla dzieci

Do góry