Przejdź do treści

Leporello: co to jest i jak zrobić książeczkę harmonijkę z dzieckiem?

Autor:
Dziecko i dorosły tworzą papierową książeczkę harmonijkę przy użyciu nożyczek i kolorowych papierów
Vitaly Gariev/Pexels

Jedna kartka, kilka zagięć i nagle na stole stoi cała opowieść. Można ją czytać strona po stronie albo rozciągnąć jak pociąg i zobaczyć wszystkie przygody naraz. Tak właśnie działa leporello: książeczka składana w harmonijkę. Dziecko może zostać jej autorem, ilustratorem i pierwszym czytelnikiem, nawet jeśli jeszcze nie zapisuje samodzielnie zdań.

Zrobimy prostą wersję z sześcioma obrazkami. Bez skomplikowanej oprawy i bez drukowania gotowej bajki. Potrzebne będą papier, przybory do rysowania i pomysł na bohatera, któremu po drodze przydarzy się coś ciekawego.

Dopasowane do tematu

Podsumowanie:

  • Leporello powstaje z paska papieru składanego naprzemiennie w obie strony.
  • Najłatwiej rozplanować jedną scenę na każdym polu i dodać okładki po narysowaniu historii.
  • Gotową harmonijkę można czytać, rozkładać jako scenografię i rozwijać o kolejne przygody.

Co to jest leporello i jak wygląda książka harmonijka?

Leporello to publikacja, której kolejne części tworzą złożony w zygzak pasek. Zamiast przewracać osobne kartki, rozkładamy następne segmenty. Po postawieniu na stole książeczka przypomina mały parawan. Taka forma sprawdza się przy historyjce, ale równie dobrze pomieści spacer po lesie, rodzinne zdjęcia lub kolekcję wymyślonych pojazdów.

Na początek wybierzcie jedną stronę paska do oglądania. Sześć pól wystarczy na krótką przygodę, a pusta odwrotna strona nie będzie rozpraszać podczas układania obrazków. Z czasem można wykorzystać także tył i stworzyć drugą opowieść, czytaną w przeciwną stronę.

Pokaż dziecku różnicę między harmonijką a zwykłą książką: rozłóż pasek, schowaj część obrazków, ponownie otwórz całość. Zapytaj, co chce zobaczyć najpierw. Już ta krótka próba podpowie, czy lepiej zacząć od trzech większych scen, czy od sześciu mniejszych. Nie trzeba wykorzystać wszystkich pól od razu.

Jeżeli dziecko lubi proste składanki origami, rozpozna znajomy moment dokładnego zaginania papieru. Tutaj nie powstaje jednak figurka. Najważniejsza jest sekwencja stron, na których można potem rysować zupełnie swobodnie. Krzywa kreska nie przeszkodzi w czytaniu książeczki.

Oszczędzaj w klubie 😎

🔥 -5% na pierwsze zamówienie
🔥 Każda złotówka to 1 punkt
🔥 30-dniowe prawo zwrotu
🔥 Tania dostawa

Odbierz swoje 10 punktów
Dziecko w aucie bawi się swoją zabawką

Jak przygotować i złożyć pasek papieru na sześć stron?

Przygotuj pasek zwykłego papieru o wymiarach 60 × 15 cm. Można połączyć dwa krótsze kawałki w jeden, zostawiając wąski zakład na klej. Zrób połączenie poza miejscem zagięcia, a przed dalszą pracą pozwól mu wyschnąć. Papier powinien dać się składać bez pękania; bardzo gruby karton zostaw na okładki.

Na dłuższej krawędzi zaznacz punkty co 10 cm: przy 10, 20, 30, 40 i 50 cm. Powstanie sześć pól o jednakowej szerokości. Dorosły może odmierzyć odcinki linijką, a dziecko postawić małe kropki. Zrób odpowiadające im oznaczenia również na drugiej długiej krawędzi, aby linie zgięcia nie uciekały na bok.

Pierwsze zagięcie wykonaj w jedną stronę, następne w przeciwną. Powtarzaj ten ruch naprzemiennie, aż pasek złoży się w stosik. Dociśnij krawędzie dłonią i rozłóż harmonijkę. Sprawdźcie, czy wszystkie pola można oglądać oraz czy połączenie papieru nie trzyma dwóch stron razem.

Dopiero teraz zaplanujcie kolorystykę. Papier do origami przyda się na mniejsze ozdoby i okładki; sam pasek nie musi powstawać z kwadratowych arkuszy. Do rysowania przygotuj pisaki, które nie przebijają mocno na drugą stronę. Najpierw wypróbujcie je na ścinku tego samego papieru i podłóżcie ochronę na stół.

Sześć pól harmonijki: pasek 60 na 15 cm, zagięcia co 10 cm
Autorski schemat whybaby.

Pobierz schemat książeczki harmonijki do druku (PDF)

Jak wymyślić krótką historię i rozplanować obrazki?

Najłatwiej zacząć od zdania: „Ktoś czegoś szuka”. Bohater ma wtedy cel, a dziecko nie musi wymyślać całej historii za jednym razem. Nasz przykład to kot, który szuka czerwonej piłki. W pierwszym polu widzimy kota i pusty koszyk. W drugim kot zagląda pod krzesło. W trzecim spotyka żabę, która pokazuje mu ogród.

Czwarte pole przedstawia ślady prowadzące do krzaka. W piątym kot znajduje piłkę, a w szóstym zaprasza żabę do wspólnej zabawy. To tylko propozycja konstrukcji: początek, kolejne próby i rozwiązanie. Zamień kota na ulubiony samochód lub jeża, a ogród na stację kosmiczną, jeśli właśnie taki świat interesuje dziecko.

Zanim pojawią się kolory, naszkicujcie małe znaki ołówkiem. Niech na każdej stronie dzieje się jedna rzecz. Gdy dziecko chce opowiedzieć dużo więcej, dopisz jego słowa na osobnej kartce. Później wybierzecie jedno krótkie zdanie pod obrazkiem albo zostawicie historię wyłącznie do opowiadania.

Wspólnie przeczytajcie próbny układ od lewej do prawej. Jeśli trudno zrozumieć przeskok między dwiema scenami, dodajcie wskazówkę w rysunku: ślady łap, otwarte drzwi, strzałkę na drogowskazie. Dziecko nadal decyduje o przygodzie, a dorosły pomaga odbiorcy odnaleźć jej kolejność.

Jak ozdobić strony i zrobić dwie okładki?

Na okładki wytnij dwa prostokąty kartonu, nieco większe od złożonego pola, na przykład 10,5 × 15,5 cm. Przyklej je do zewnętrznych powierzchni pierwszego i ostatniego segmentu. Nie zaklejaj bocznych krawędzi całej harmonijki: książeczka musi nadal swobodnie się rozkładać. Na czas schnięcia połóż ją płasko.

Z przodu zostaw miejsce na tytuł i imię autora. Tytuł może powstać dopiero po narysowaniu historii: „Kot i zaginiona piłka” albo „Gdzie schowała się czerwona kropka?”. Gdy dziecko nie pisze, zapisz jego słowa czytelnie pod rysunkiem. Nie poprawiaj przy okazji ilustracji ani nie dopisuj własnego zakończenia bez uzgodnienia.

Naklejki potraktujcie jak drobne akcenty. Jedna gwiazdka może oznaczać ważne odkrycie, a listek ozdobić ogród. Nie muszą wypełniać każdego pustego miejsca. Przyklejone na samym zgięciu mogą utrudnić zamykanie, dlatego odsuń je od linii składania. Grube ozdoby przestrzenne zostaw do innego projektu.

Gdy klej wyschnie, zamknij książkę i obejrzyj jej profil. Jeśli okładka ciągnie papier, delikatnie popraw zagięcie; nie dociskaj na siłę mokrych elementów. Do przechowywania wystarczy papierowa opaska założona luźno na złożony stosik. Unikaj ciasnego wiązania, które zgina rogi i utrudnia samodzielne otwieranie.

Jak czytać gotową książeczkę i tworzyć kolejne opowieści?

Pierwszy pokaz urządźcie na stole lub podłodze. Autor może otwierać kolejne pola i opowiadać, co się dzieje. Dorosły słucha, zamiast odpytywać z każdego szczegółu. Kiedy historia nagle skręci w inną stronę niż ilustracje, zapytaj: „Co wydarzyło się potem?”. Książeczka nie musi za każdym razem brzmieć identycznie.

W drugim czytaniu schowajcie ostatnie dwa pola. Kto pamięta, dokąd prowadziły ślady? To prosty sposób na rozmowę o kolejności, bez robienia z zabawy testu. Można również ustawić rozłożone leporello jako tło dla figurki i odegrać przygodę przed papierową scenografią. Po skończeniu złóżcie strony razem, trzymając za kartonowe okładki.

Kolejną książkę oprzyjcie na prawdziwym wydarzeniu: drodze do przedszkola, pieczeniu placków albo wycieczce do parku. Wystarczą trzy kadry: przygotowanie, wyprawa i powrót. Starsze dziecko może dodać dymki oraz narratora, młodsze podyktować jedno słowo do każdej sceny. Liczbę pól dopasuj do cierpliwości autora.

Nie wyrzucaj pierwszej harmonijki dlatego, że następna wyszła równiej. Podpisz datę na odwrocie i odłóż gotową pracę do płaskiego pudełka. Po kilku tygodniach dziecko może dopowiedzieć dalszy ciąg albo zmienić zakończenie na osobnym pasku. Tak powstanie mała biblioteczka, do której naprawdę chce się wracać.

Najczęściej zadawane pytania

Co oznacza słowo leporello?

To książeczka lub inna publikacja zbudowana z paska składanego w harmonijkę. Kolejne segmenty można oglądać osobno albo rozłożyć jednocześnie.

Czy leporello musi mieć sześć stron?

Nie. Sześć pól to wygodny początek do krótkiej historyjki. Dla młodszego dziecka można przygotować trzy większe sceny i rozbudować opowieść później.

Czy trzeba umieć pisać, żeby zrobić książeczkę?

Nie. Dziecko może rysować i opowiadać, a dorosły zapisywać jego krótkie wypowiedzi. Książeczka może też pozostać bez tekstu.

Źródła

Moda na bestsellery 🥇🤝

Do góry