Przejdź do treści

Asertywność u dziecka: odmawianie, własne zdanie i szanowanie granic

Autor:
Dwie dziewczynki leżą na trawie i bawią się telefonem z kubków połączonych sznurkiem
Ron Lach/Pexels

Asertywność – co to właściwie znaczy w codziennym życiu dziecka? To umiejętność mówienia o swoich potrzebach, uczuciach i granicach w sposób jasny, ale z szacunkiem dla drugiej osoby. Dziecko może powiedzieć „nie”, może też się zgodzić, zmienić zdanie albo poprosić o chwilę przerwy. Nie musi przy tym krzyczeć, przepraszać za każdą decyzję ani podporządkowywać się innym tylko po to, aby uniknąć niezadowolenia.

Rodzic nie jest w stanie przygotować dziecka na każdą sytuację. Może jednak pokazać mu proste słowa i reakcje, które pomagają stawiać granice. Najważniejsze jest jedno: dziecko nie ponosi winy za to, że w trudnej chwili nie umiało odmówić. Za jego bezpieczeństwo odpowiada dorosły, a asertywności uczy się stopniowo – w domu, podczas zabawy i w relacjach z innymi.

Podsumowanie:

  • Asertywność uwzględnia własne i cudze granice
  • Odmowa nie wymaga agresji
  • Za ochronę dziecka odpowiada dorosły

Czym asertywna odmowa różni się od agresji i podporządkowania?

Gdy ktoś pyta: „Co to jest asertywność?”, najprościej odpowiedzieć: to środek między uleganiem a atakowaniem. Dziecko zachowujące się asertywnie mówi o sobie i swoich granicach, nie próbuje jednak zawstydzić, przestraszyć ani zranić drugiej osoby.

Uległość może brzmieć tak: „Dobrze, możesz zabrać mi tę zabawkę”, choć dziecko wcale tego nie chce. Agresja to na przykład: „Oddaj natychmiast, bo cię popchnę!”. Asertywna odpowiedź jest spokojna i konkretna: „Nie chcę teraz oddać tej zabawki. Bawię się nią”.

Nie chodzi o to, by dziecko sprzeciwiało się każdej prośbie. Zgoda również może być asertywna, kiedy jest dobrowolna. Zdanie „Tak, możesz dołączyć do zabawy” ma taką samą wartość jak „Nie, chcę teraz pobawić się samodzielnie”. Dziecko powinno usłyszeć, że ma prawo do obu odpowiedzi.

Nie oceniaj odmowy jako niegrzeczności tylko dlatego, że jest niewygodna dla dorosłego. Możesz natomiast pomóc dziecku znaleźć formę, która nie rani innych: „Nie chcę”, „Nie podoba mi się to”, „Proszę, odsuń się”, „Teraz nie jestem gotowy”. Takie komunikaty uczą, że własne zdanie można wyrażać bez obrażania rozmówcy.

Oszczędzaj w klubie 😎

🔥 -5% na pierwsze zamówienie
🔥 Każda złotówka to 1 punkt
🔥 30-dniowe prawo zwrotu
🔥 Tania dostawa

Odbierz swoje 10 punktów
Dziecko w aucie bawi się swoją zabawką

Jak dziecko może powiedzieć nie, nie chcę lub potrzebuję przerwy?

Dziecku łatwiej odmówić, gdy zna krótkie zdania i może wcześniej przećwiczyć je w spokojnych warunkach. Nie twórz długich przemówień. W napiętej sytuacji prosta odpowiedź działa najlepiej: „Nie chcę”, „Nie zgadzam się”, „Przestań”, „Potrzebuję przerwy”, „Nie chcę się tak bawić”.

Ćwiczcie bez presji podczas zwykłej zabawy. Pacynki mogą odegrać scenę, w której jedna postać chce przytulić drugą, zabrać jej klocek albo narzucić zasady zabawy. Zapytaj dziecko: „Co może powiedzieć ta postać?”. Nie poprawiaj od razu każdej odpowiedzi. Najpierw daj przestrzeń na własne słowa, potem zaproponuj prostszą lub spokojniejszą wersję.

Pomaga także odgrywanie ról. Możesz zagrać kolegę, który nalega: „No chodź, musisz się bawić!”. Dziecko odpowiada, a potem zamieńcie się rolami. Taka scenka nie zastępuje rozmowy z opiekunem ani specjalistą, lecz pozwala oswoić zdania, które mogą przydać się poza domem.

Ucz również komunikowania przerwy. Dziecko nie zawsze umie od razu wyjaśnić, dlaczego jest zdenerwowane, zmęczone albo przebodźcowane. Może powiedzieć: „Chcę chwilę pobyć sam”, „Potrzebuję ciszy” lub „Porozmawiam później”. Uszanuj tę prośbę, o ile sytuacja jest bezpieczna. Dzięki temu dziecko widzi, że granice nie są tylko teorią.

Jak szanować odmowę innego dziecka podczas wspólnej zabawy?

Asertywność obejmuje nie tylko własne „nie”, lecz także przyjęcie odmowy drugiej osoby. Dziecko może poczuć rozczarowanie, gdy kolega nie chce się zamienić zabawką, przytulić albo dołączyć do zabawy. Ma prawo do tych emocji, ale nie ma prawa wymuszać zgody.

Nazywaj sytuację jasno: „Słyszę, że jest ci przykro. Ona nie chce teraz pożyczyć lalki i musimy to uszanować”. Nie przekonuj drugiego dziecka za wszelką cenę i nie oczekuj, że podzieli się rzeczą tylko dlatego, że twoje dziecko bardzo jej pragnie. Możesz pomóc poszukać innego rozwiązania: wybrać inną aktywność, ustalić kolejkę albo zapytać później.

Podczas zabawy przydają się gry edukacyjne, o ile dorosły nie skupia się wyłącznie na wyniku. Po partii porozmawiajcie o drobnych sytuacjach: jak poprosić o turę, jak odmówić zmiany zasad i jak zareagować, gdy ktoś mówi „nie”. Gra jest wtedy pretekstem do rozmowy, a nie narzędziem, które samo nauczy dziecko asertywności.

Pokazuj też, że odmowa nie musi oznaczać odrzucenia. Kolega, który nie chce teraz budować z klocków, może później chcieć pobawić się w coś innego. Rozróżnienie między „nie chcę tego” a „nie lubię ciebie” chroni przed pochopnymi interpretacjami i uczy spokojniejszego patrzenia na relacje.

Jak dorosły może pokazać spokojną reakcję na różnicę zdań?

Dziecko obserwuje, jak dorośli reagują na sprzeciw. Trudno oczekiwać spokojnego „nie”, gdy w domu każda odmowa spotyka się z zawstydzaniem, groźbą albo obrażaniem się. Nie musisz spełniać wszystkich próśb dziecka, ale pokaż, że słyszysz jego perspektywę.

Zamiast: „Nie dyskutuj ze mną”, powiedz: „Rozumiem, że chcesz zostać dłużej na placu zabaw. Dzisiaj wracamy do domu, ale możesz być zły”. Zamiast: „Przestań wymyślać”, spróbuj: „Nie zgadzam się na to, ale chcę usłyszeć, dlaczego jest to dla ciebie ważne”. Granica pozostaje jasna, a dziecko dostaje przykład rozmowy bez upokorzenia.

Rodzic może też przyznać: „Zmieniłem zdanie” albo „Pomyliłem się”. To nie osłabia autorytetu. Pokazuje, że własne zdanie nie jest czymś sztywnym i że można korygować decyzje bez utraty twarzy. To również element budowania pewności siebie dziecka.

Nie zmuszaj dziecka do kontaktu fizycznego dla świętego spokoju. Nie musi całować, przytulać ani siedzieć na kolanach bliskich, jeśli nie ma na to ochoty. Możesz zaproponować alternatywę: pomachanie ręką, powiedzenie „dzień dobry” albo wspólne narysowanie obrazka. W ten sposób uczysz, że ciało i bliskość wymagają zgody.

Kiedy trudność z odmawianiem wymaga rozmowy ze specjalistą?

Nieśmiałość, chwilowe milczenie czy trudność w odnalezieniu się w nowej grupie nie oznaczają automatycznie problemu wymagającego pomocy specjalisty. Dzieci rozwijają się w różnym tempie, a asertywność nie polega na głośnym i pewnym zachowaniu w każdej sytuacji.

Porozmawiaj z psychologiem dziecięcym lub pedagogiem, gdy dziecko długo i wyraźnie cierpi z powodu niemożności stawiania granic, stale boi się powiedzieć „nie”, reaguje silnym lękiem na zwykłe sytuacje społeczne albo gdy jego zachowanie nagle się zmienia. Zwróć uwagę także na sytuacje, w których dziecko sygnalizuje, że ktoś ignoruje jego odmowę lub narusza jego granice.

Nie przesłuchuj i nie pytaj oskarżycielsko: „Dlaczego się nie obroniłeś?”. Powiedz raczej: „Dziękuję, że mi o tym mówisz. To nie twoja wina. Zastanowimy się razem, co zrobić”. Dziecko potrzebuje pewności, że dorosły potraktuje jego słowa poważnie i podejmie odpowiedzialne działania.

Pytania i odpowiedzi

Czy asertywne dziecko musi zawsze odmówić?

Nie. Asertywność oznacza możliwość wyrażenia stanowiska, a nie obowiązek sprzeciwiania się każdej propozycji.

Czy dziecko musi przytulić kogoś, żeby było uprzejme?

Nie trzeba wymuszać kontaktu fizycznego. Dorosły może pomóc wybrać inną formę przywitania i uszanować odmowę.

Czy brak skutecznej odmowy oznacza, że dziecko odpowiada za krzywdzenie?

Nie. Odpowiedzialność za ochronę dziecka spoczywa na dorosłych. Trudność w powiedzeniu nie nie usprawiedliwia przemocy.

Źródła

Moda na bestsellery 🥇🤝

Do góry