Jakie zwierzęta zapadają w sen zimowy? Wyjaśniamy dzieciom

Jeż znika w kryjówce, niedźwiedź odpoczywa w gawrze, a wiewiórka nadal zagląda do swoich zapasów. Zimowy las wcale nie zasypia w jednakowy sposób. Wyjaśniamy, jakie zwierzęta zapadają w sen zimowy, które pozostają aktywne i czym ich sposoby przetrwania różnią się od siebie. Z prostą tabelą łatwiej będzie odpowiedzieć na dziecięce pytania, a podczas spaceru pamiętać o spokoju zimujących mieszkańców.
Spis treści
Podsumowanie:
- Zimowy odpoczynek pomaga ograniczyć zużycie energii.
- Nie wszystkie zwierzęta zimują w ten sam sposób.
- Wiewiórka nie hibernuje, a zimujących zwierząt nie należy budzić.
Dlaczego niektóre zwierzęta przesypiają zimę?
Zima jest dla wielu zwierząt trudnym czasem. Niska temperatura oznacza większe zużycie energii na ogrzanie ciała, a śnieg i mróz utrudniają znalezienie owadów, roślin czy drobnych zwierząt. Zamiast codziennie szukać pokarmu, niektóre gatunki znacznie zwalniają tempo życia.
Podczas hibernacji organizm działa oszczędniej: spada tempo przemiany materii, serce bije wolniej, a temperatura ciała może się obniżyć. Zwierzę zużywa wtedy energię zgromadzoną wcześniej w postaci tkanki tłuszczowej. Nie jest to jednak zawsze nieprzerwany sen od jesieni do wiosny. Hibernujące ssaki mogą okresowo się wybudzać, a potem ponownie zapadać w głęboki odpoczynek.
Inne zwierzęta stosują odmienne strategie. Ptaki, takie jak bociany czy jaskółki, odlatują tam, gdzie łatwiej o jedzenie. Wiewiórki robią zapasy, a ich gęste futro chroni je przed chłodem. Sarny, jelenie i lisy pozostają aktywne, choć zimą częściej kryją się w spokojnych miejscach i oszczędzają siły.
Oszczędzaj w klubie 😎
🔥 -5% na pierwsze zamówienie
🔥 Każda złotówka to 1 punkt
🔥 30-dniowe prawo zwrotu
🔥 Tania dostawa

Które zwierzęta hibernują?
Do najbardziej znanych zimowych śpiochów należy jeż. Jesienią intensywnie żeruje, aby zgromadzić zapas energii, a na zimę szuka bezpiecznego schronienia pod stertą liści, gałęzi lub w gęstych zaroślach. Gdy temperatura spada, jego organizm wyraźnie zwalnia. Dlatego zimą nie należy zabierać jeża z kryjówki ani próbować go dokarmiać.
Hibernują także nietoperze. Ukrywają się w miejscach, gdzie panuje dość stała, chłodna temperatura: w jaskiniach, piwnicach, bunkrach, na strychach i w szczelinach budynków. Ich wybudzenie zimą kosztuje bardzo dużo energii, dlatego cisza i spokój w takich schronieniach mają ogromne znaczenie.
W Polsce zimowy odpoczynek odbywają również popielice, susły oraz świstaki. Popielica potrafi spać wyjątkowo długo, a jej aktywność przypada głównie na cieplejsze miesiące. Świstaki żyjące w górach spędzają zimę w norach, zwykle w rodzinnych grupach. To dobre przykłady na pokazanie dziecku, że odpowiedź na pytanie, które zwierzęta zapadają w sen zimowy, nie kończy się na jeżu i niedźwiedziu.
Podczas domowej zabawy przydadzą się figurki zwierząt przedstawiające gatunki, o których właśnie rozmawiacie. Ułóżcie je według zimowych strategii: zwierzęta hibernujące, aktywne przez cały rok oraz te, które zimą zmieniają miejsce pobytu.
| Zwierzę | Jak spędza zimę? |
|---|---|
| Jeż | Hibernuje w osłoniętym gnieździe. |
| Nietoperze | Wiele polskich gatunków hibernuje w zimowiskach. |
| Popielica | Hibernuje. |
| Niedźwiedź brunatny | Zimuje w gawrze. Jego temperatura ciała obniża się mniej niż u jeża. |
| Wiewiórka ruda | Nie hibernuje. Pozostaje aktywna, korzysta z zapasów i odpoczywa w gnieździe. |
Czy niedźwiedź śpi tak samo jak jeż?
Niedźwiedź kojarzy się z zimowym snem, ale jego odpoczynek różni się od hibernacji jeża. Niedźwiedź zapada w zimowy spoczynek w gawrze, czyli osłoniętym schronieniu. Jego organizm zwalnia, jednak temperatura ciała nie spada tak mocno jak u jeża lub nietoperza. Zwierzę może też łatwiej reagować na zagrożenie i się wybudzić.
Zimowanie niedźwiedzi również bywa określane w nauce jako hibernacja. Ważniejsza od samej nazwy jest różnica w zmianach temperatury ciała i przebiegu zimowego odpoczynku. Dziecku wystarczy proste wyjaśnienie: jeż śpi bardzo głęboko i jego ciało mocno zwalnia, a niedźwiedź odpoczywa zimą, ale nie tak głęboko jak jeż.
Rozmowę można przedłużyć podczas zabawy z pluszakami przedstawiającymi leśne zwierzęta. Niech dziecko przygotuje gawrę dla niedźwiedzia i osobne gniazdo z liści dla jeża. Takie działanie pomaga zauważyć, że różne gatunki potrzebują innych kryjówek.
Dlaczego wiewiórka nie przesypia całej zimy?
Wiewiórka ruda nie hibernuje. Zimą nadal wychodzi z gniazda, choć podczas silnego mrozu, śnieżycy lub ulewy może przez dłuższy czas pozostawać w ukryciu. Jej gniazdo znajduje się zwykle wysoko na drzewie; wiewiórka może korzystać także z dziupli. Jest zbudowane z gałązek, mchu, liści i innych miękkich materiałów.
Jesienią wiewiórka gromadzi zapasy: orzechy, nasiona, żołędzie i inne pokarmy. Nie zawsze pamięta, gdzie ukryła każdą porcję, ale wiele schowków odnajduje dzięki dobremu węchowi. Część zapomnianych nasion może wykiełkować, dlatego wiewiórki nieświadomie pomagają roślinom rozprzestrzeniać się po lesie.
Zwierzęta aktywne zimą można wspólnie rozpoznawać na obrazkach. Puzzle z motywem lasu pozwolą wypatrzyć znane zwierzęta i nazwać je na ilustracji. Przy okazji wyjaśnij dziecku, że pióra, futro, zapasy i wędrówki są równie skutecznymi sposobami na przetrwanie zimy jak sen.
Nie tylko ssaki zimują. Żaby, ropuchy, jaszczurki i węże również mocno ograniczają aktywność, ponieważ temperatura ich ciała zależy od warunków otoczenia. Szukają schronienia pod ziemią, w szczelinach, norach albo na dnie zbiorników wodnych. Ich zimowanie nie jest identyczne z hibernacją ssaków, ale także pozwala przeczekać okres chłodu.
Jak nie przeszkadzać zimującym zwierzętom?
Najważniejsza zasada brzmi: nie budź, nie przenoś i nie rozkopuj kryjówek. Sterta liści w ogrodzie może być domem jeża, a spróchniałe drzewo albo szczelina w budynku schronieniem nietoperza. Zimą nawet krótkie wybudzenie może zmusić zwierzę do zużycia energii potrzebnej do przetrwania do wiosny.
Nie zabieraj też do domu pozornie samotnego zwierzęcia tylko dlatego, że wygląda na śpiące. Gdy zauważysz rannego jeża, nietoperza leżącego w nietypowym miejscu lub zwierzę, które nie potrafi się poruszać, skontaktuj się z ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt albo lokalną strażą miejską. Specjaliści ocenią, czy pomoc jest konieczna.
Szacunek do jeży można ćwiczyć nie tylko zimą. Dzień Jeża stanowi dobry pretekst, by przypomnieć dziecku, że dzikie zwierzę nie jest domową maskotką. Najlepszą pomocą bywa zostawienie mu bezpiecznego, spokojnego miejsca oraz obserwowanie go z odpowiedniej odległości.
Wspólne poznawanie zimujących zwierząt uczy cierpliwości i uważności. Dziecko zaczyna dostrzegać, że zimowy las nie zasypia całkowicie – po prostu jego mieszkańcy wybierają różne sposoby, by doczekać cieplejszych dni.
















































